Askerlik Dönüşü İşverenin İşe Almak Zorunda Olduğunu Biliyor muydunuz?
Askerlik görevinizi tamamladınız ve eski işyerinize geri dönmek istiyorsunuz. Ancak işvereniniz sizi işe almıyor; ya “pozisyonunuz doldu” diyor, ya “yeni biri aldık” diyor ya da hiç cevap vermiyor. Bu durum haksız olmakla kalmaz — hukuka da aykırıdır.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 31. maddesi, askerlik nedeniyle ayrılan işçinin belirli koşullar altında eski işine ya da eşdeğer bir işe iade edilmesini işverene zorunlu kılmaktadır. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen işveren tazminat ödemek zorunda kalır.
İlk görüşmede durumunuzu ücretsiz değerlendiriyorum.
Askerlik Nedeniyle İş Sözleşmesinin Askıya Alınması
4857 sayılı İş Kanunu’nun 31. maddesi uyarınca muvazzaf askerlik dışındaki — yani yedek subay okulu ve yedek subaylık ile er ve erbaşlığa ilişkin — askerlik hizmetleri nedeniyle iş sözleşmesi kendiliğinden sona ermez; askıya alınır.
Bu düzenlemenin işçi açısından pratik anlamı şudur: Askerliğe giderken sözleşmeniz bitmemiştir. Askerlik dönüşünde işe başvurup başvurmadığınız ve işverenin bu başvuruya nasıl yanıt verdiği, haklarınızı doğrudan belirler.
Hangi Koşullarda İşverenin İşe Alma Yükümlülüğü Doğar?
İşverenin askerden dönen işçiyi işe almak zorunda olması için şu koşulların sağlanması gerekir:
1. Askerlik süresinin 2 yılı geçmemiş olması:
İK m. 31/3 uyarınca askerlik süresi 2 yılı geçmemişse işçinin işe iade talep hakkı devam eder. 2 yılı aşan askerlik sürelerinde bu hak kendiliğinden sona erer.
2. Terhisten itibaren 2 ay içinde başvuru yapılmış olması:
İşçinin terhis tarihinden itibaren 2 ay içinde işverene işe başlamak istediğini bildirmesi zorunludur. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; geçirilmesi halinde işe iade talep hakkı ortadan kalkar.
3. Başvurunun yazılı ve ispat edilebilir biçimde yapılmış olması:
Sözlü başvuru ispat güçlüğü yaratır. Taahhütlü posta, noter ya da imza karşılığı elden teslim ile yapılan başvuru, tarhisten itibaren sürenin içinde hareket edildiğini kesin biçimde belgeler.
İşverenin Yükümlülüğü: 1 Ay İçinde İşe Başlatma
İşçinin süresi içinde başvurması üzerine işveren 1 ay içinde işçiyi eski işine ya da eski işine benzer ve eşit ücretli bir işe başlatmak zorundadır. Aynı ya da benzer iş mevcut değilse işverenin bu durumu gerekçesiyle birlikte yazılı olarak bildirmesi beklenir.
İşverenin işe başlatmamasının sonuçları:
İK m. 31/5 uyarınca işveren bu yükümlülüğü yerine getirmezse işçiye 3 aya kadar ücreti tutarında tazminat ödemek zorunda kalır. Bu tazminat; iş güvencesi kapsamındaki işe başlatmama tazminatından bağımsız olarak doğan ayrı bir tazminat kalemidir.
3 Aylık Tazminat Yanında Başka Haklar Var mı?
Askerden dönen işçinin talep edebileceği yalnızca 3 aylık tazminat değildir. Somut duruma göre şu haklar da gündeme gelebilir:
Kıdem tazminatı: Askerlik nedeniyle iş sözleşmesinin askıya alındığı dönem, kıdem süresinin hesabında her zaman değerlendirilemez; ancak askerlik öncesi çalışılan dönem kıdeme dahildir. İşverenin işe almayı reddetmesi fesih sayılırsa kıdem tazminatı da talep edilebilir.
İhbar tazminatı: İşverenin işe almama tutumu fesih niteliği taşıyorsa ihbar öneline uymama nedeniyle ihbar tazminatı da gündeme gelebilir.
İşe iade davası: İşçi iş güvencesi kapsamındaysa — işyerinde 30 veya daha fazla işçi çalışıyor ve işçinin en az 6 aylık kıdemi bulunuyorsa — askerlik sonrası işe alınmama ayrı bir fesih olarak değerlendirilerek işe iade davası da açılabilir.
Ayrımcılık tazminatı: Askerlik nedeniyle işe almama İK m. 5 kapsamında ayrımcılık teşkil edebilir; ayrımcılık tazminatı da talep edilebilir.
Askerlik Süresinin Kıdeme Etkisi
Bu mesele uygulamada sıkça gündeme gelir. Askerlik döneminin kıdeme sayılıp sayılmayacağı konusunda şu temel kural geçerlidir:
Askerlik süresi çalışılmış gün sayılmaz; kıdem hesabında bu dönem fiilen çalışılmış süreye eklenmez. Ancak askerlik öncesi ve sonrası çalışma süreleri birleştirilerek toplam kıdem hesaplanır.
Yargıtay’ın bu konudaki içtihadına göre: İşçi askerlik dönüşünde işe başlatılır ve çalışmaya devam ederse, askerlik öncesi hizmet süresi ile sonraki süre birleştirilerek kıdem tazminatı hesaplanır. İşveren işe almayı reddederse askerlik öncesi dönem üzerinden kıdem tazminatı hesaplanır.
Muvazzaf Askerlik Ayrı Bir Durumdur
Yukarıda açıklanan koruma; yedek askerlik için geçerlidir. Muvazzaf askerlik — yani profesyonel subay, astsubay ya da uzman erbaş olarak sürekli askerlik hizmetine girme — farklı bir rejime tabidir.
Muvazzaf askerliğe geçen işçinin iş sözleşmesi, 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesi uyarınca kıdem tazminatına hak kazanacak biçimde sona erer. Bu durumda işe iade hakkı değil kıdem tazminatı hakkı doğar.
Başvuru Sürecini Doğru Yönetmek
Askerden döndüğünüzde haklarınızı korumak için şu adımları izlemeniz önerilir:
Terhis tarihini belgeleyin: Terhis belgenizi saklayın; bu belge hem 2 aylık başvuru süresinin başlangıcını hem de askerlik süresinin 2 yılı geçip geçmediğini ispatlar.
2 ay içinde yazılı başvuru yapın: İşverene taahhütlü posta, noter ya da imza karşılığı elden teslim yoluyla işe başlamak istediğinizi bildirin. E-posta ve mesaj tek başına güvenilir değildir.
İşverenin yanıtını belgeleyin: İşveren ret bildirimi yaparsa bunu yazılı alın; sözlü ret durumunda not tutun.
1 ay geçtikten sonra harekete geçin: İşveren 1 ay içinde sizi işe başlatmazsa tazminat hakkınız doğmuştur. Bu aşamada arabuluculuğa başvurmanız gerekir.
Zamanaşımı: Ne Zamana Kadar Talep Edebilirsiniz?
Askerlik sonrası işe alınmamadan kaynaklanan tazminat alacakları 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Bu süre; alacağın muaccel olduğu — yani işverenin işe almayı reddettiği ya da 1 aylık sürenin dolduğu — tarihten itibaren başlar.
5 yıllık süre içinde arabuluculuğa başvurmanız ve anlaşma sağlanamazsa dava açmanız gerekir. Arabuluculuğa başvuru zamanaşımını durdurur.
Sıkça Sorulan Sorular
Askerden döndüm; işverim “yeriniz doldu” dedi. Ne yapabilirim?
2 aylık başvuru süresini geçirmediyseniz ve askerliğiniz 2 yılı aşmamışsa işvereninizin bu gerekçesi hukuken geçerli değildir. İşveren sizi eşdeğer bir pozisyonda işe başlatmak zorundadır. 1 ay içinde başlatmazsa 3 aya kadar tazminat ödeme yükümlülüğü doğar. Arabuluculuğa başvurarak sürecini başlatmanızı öneririm.
2 aylık başvuru süresini geçirdim; hiçbir hakkım kalmadı mı?
Askerlik sonrası işe iade hakkı yitirilmiş olabilir. Ancak askerlik öncesi dönemden kaynaklanan kıdem tazminatı ya da diğer işçilik alacaklarınız 5 yıllık zamanaşımı içinde varlığını sürdürür. Somut durumunuzu değerlendirmek için bir iş hukuku avukatına başvurmanızı öneririm.
Askerlik öncesi işyerinde 2 yıl çalıştım; bu kıdeme sayılır mı?
Askerlik öncesi çalıştığınız 2 yıl kıdem hesabına dahil edilir. Askerlik süresi ise kıdeme eklenmez. İşe başlatılmamanız fesih sayılırsa 2 yıllık kıdem üzerinden tazminat talep edebilirsiniz.
İşe iade davası ile 3 aylık tazminat aynı anda talep edilebilir mi?
İşçi iş güvencesi kapsamındaysa her iki talep birlikte ileri sürülebilir. İş güvencesi kapsamı dışındaysa yalnızca 3 aylık tazminat ve varsa kıdem/ihbar tazminatı talep edilebilir. Hangi yolun daha avantajlı olduğu somut koşullara bağlıdır.
Askerlik dönüşü işe başlatıldım; bir süre sonra işten çıkarıldım. Askerlik öncesi kıdem sayılır mı?
Evet. Askerlik öncesi ve sonrası çalışma süreleri birleştirilerek toplam kıdem hesaplanır. Askerlik süresi bu toplamın dışında kalır; ancak her iki dönem kıdem tazminatı hesabında birlikte değerlendirilir.
Sonuç
Askerden sonra işe alınmama hukuken kabul edilebilir bir durum değildir. İK m. 31 kapsamında işveren, terhisten itibaren 2 ay içinde başvuran işçiyi 1 ay içinde işe başlatmak zorundadır. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen işveren 3 aya kadar tazminat öder; üstelik iş güvencesi kapsamında işe iade, kıdem ve ihbar tazminatı gibi ek haklar da gündeme gelebilir.
Terhis oldunuz ve işveriniz sizi işe almıyorsa vakit kaybetmeksizin hukuki destek alın.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut hukuki ihtiyaçlarınız için doğrudan iletişime geçmenizi öneririm.