İş mahkemesinde dava açmayı düşünüyorsunuz ya da açtınız. “Mahkeme tazminatı nasıl belirliyor, hangi kalemler dahil ediliyor, bilirkişi neye bakıyor?” sorularının cevabını arıyorsunuz. İş mahkemesinde tazminat hesabı tek bir formüle dayanmaz; dava türüne, talep edilen alacak kalemlerine ve somut koşullara göre şekillenen çok katmanlı bir süreçtir. Bu yazıda en sık açılan dava türleri olan kıdem–ihbar tazminatı, işe iade ve iş kazası tazminatı başlıkları altında mahkemenin hesap yöntemini ayrıntılı biçimde açıklıyorum.
İş Mahkemesinde Tazminat Hesabını Kim Yapar?
İş mahkemesinde tazminat miktarını hâkim değil, bilirkişi hesaplar. Hâkim bilirkişi raporunu denetler, tarafların itirazlarını değerlendirir ve sonuçta bağlayıcı kararı verir; ancak matematiksel hesabın kendisi bilirkişiye aittir.
İş davalarında görevlendirilen bilirkişi türleri şunlardır:
Mali müşavir ya da hesap bilirkişisi: Kıdem, ihbar, fazla mesai ve diğer işçilik alacaklarını hesaplar.
Aktüer bilirkişisi: İş kazası ve meslek hastalığı tazminatlarında yaşam tablosu, bakiye ömür ve gelir kaybını hesaplar.
İş güvenliği uzmanı bilirkişisi: İş kazası davalarında kusur oranlarını tespit eder.
Hekim bilirkişi: Maluliyet oranını ve çalışma gücü kaybını belirler.
Bilirkişi raporuna itiraz hakkı her iki taraf için de mevcuttur. İtiraz üzerine ek rapor ya da yeni bilirkişi atanması istenebilir.
Gerçek Ücretin Tespiti: Hesabın Temeli
Hangi tazminat kalemi söz konusu olursa olsun hesabın başlangıç noktası gerçek ücretin tespitidir. Bordrodaki ücret her zaman gerçeği yansıtmayabilir. Mahkeme şu kaynakları kullanarak gerçek ücreti belirler:
Banka ödemeleri: Banka hesabına yansıyan ödemeler fiili ücretin en güçlü kanıtıdır.
SGK hizmet dökümü: Bildirilen prime esas kazanç gerçek ücretin tespitinde kullanılır; ancak eksik bildirim söz konusuysa bu kaynak yanıltıcı olabilir.
Tanık beyanları: Aynı işyerinde çalışan ya da çalışmış olan kişilerin beyanları ücretin tespitinde dikkate alınır.
Sektör emsali: Emsal ücret araştırması; işçinin pozisyonu, deneyimi ve bölgesi gözetilerek ilgili meslek kuruluşlarından (sendika, oda) alınan verilerle yapılır.
Diğer belgeler: E-posta yazışmaları, iş teklifleri, sözleşme ekleri ve benzeri yazılı kayıtlar.
Mahkeme tüm bu kaynakları birlikte değerlendirerek gerçek ücreti belirler ve hesap bu ücret üzerinden yapılır.
Kıdem Tazminatı Hesabı
Giydirilmiş Brüt Ücret
Kıdem tazminatı hesabında giydirilmiş brüt ücret esas alınır. Giydirilmiş brüt ücret; çıplak brüt maaşa düzenli ve sürekli ödenen tüm parasal yan hakların eklenmesiyle bulunur:
- Yemek yardımı (nakdi)
- Yol yardımı (nakdi)
- Düzenli primler
- Düzenli ikramiyeler (yıllığa çevrilip 12’ye bölünür)
- Konut yardımı
- Diğer sürekli ödemeler
Servis ve yemekhanede hizmet olarak sunulan ayni yardımlar ise giydirilmiş brüt ücrete dahil edilmez.
Kıdem Tazminatı Tavanı
Her tam çalışma yılı için bir aylık giydirilmiş brüt ücret kıdem tazminatına esas alınır. Ancak hesaplanan ücret kıdem tazminatı tavanını aşıyorsa tavan esas alınır.
2026 yılının Ocak–Haziran dönemi için kıdem tazminatı tavanı 64.948,77 TL’dir. Tavan her altı ayda bir güncellenir.
Hesap Formülü
Kıdem tazminatı = Giydirilmiş brüt günlük ücret × 30 × Çalışma yılı (kıst dahil)
Bir yıldan artan süreler orantılı biçimde hesaba katılır; kıst hesabında yıllık tutar 365’e bölünerek günlük değer bulunur ve kalan günlerle çarpılır.
İhbar Tazminatı Hesabı
İhbar tazminatı hesabı kıdem tazminatına benzer; ancak iki fark vardır: tavan uygulanmaz ve kıdeme göre belirlenen öneli gün sayısı kullanılır.
İhbar tazminatı = Giydirilmiş brüt günlük ücret × İhbar öneli (gün)
Kıdeme göre öneli gün sayıları:
| Kıdem | Gün |
|---|---|
| 6 aydan az | 14 gün |
| 6 ay – 1,5 yıl | 28 gün |
| 1,5 yıl – 3 yıl | 42 gün |
| 3 yıldan fazla | 56 gün |
İhbar tazminatında kıdem tazminatı tavanı uygulanmaz; giydirilmiş brüt ücretin tamamı üzerinden hesap yapılır.
Fazla Mesai Alacağı Hesabı
Fazla mesai alacağı hesabı üç aşamadan oluşur:
1. Haftalık fazla mesai saatinin tespiti: Kanuni çalışma süresi haftada 45 saattir. Bu sınırı aşan süreler fazla mesaidir.
2. Fazla mesai ücretinin hesabı: Her bir saat fazla mesai için saatlik brüt ücretin yüzde elli zamlı karşılığı ödenir. Toplu iş sözleşmesiyle daha yüksek zam oranı kararlaştırılmışsa bu oran esas alınır.
3. Yargıtay hakkaniyet indirimi: Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre tanık beyanına dayanan fazla mesai hesaplarında %30 oranında hakkaniyet indirimi yapılır. İspat yalnızca tanığa dayanıyorsa bilirkişi hesapladığı tutardan bu indirimi yapar. Yazılı delile — puantaj, banka ödemesi — dayanan hallerde indirim uygulanmaz.
Hesap formülü:
Saatlik ücret = Giydirilmiş brüt aylık ücret ÷ 225 (aylık çalışma saati)
Saatlik fazla mesai ücreti = Saatlik ücret × 1,5
Aylık fazla mesai alacağı = Saatlik fazla mesai ücreti × Aylık fazla mesai saati
270 Saat Sınırı
Yıllık fazla mesai süresi 270 saati aşamaz (İK m. 41). Mahkeme 270 saati aşan fazla mesai taleplerini bu sınıra kadar değerlendirir; aşan kısım başka bir alacak kalemine dönüşebilir ancak doğrudan fazla mesai ücreti olarak hüküm altına alınmaz.
Yıllık İzin Ücreti Hesabı
Kullandırılmayan yıllık izin süreleri iş sözleşmesinin sona erdiği tarihteki çıplak brüt ücret üzerinden hesaplanır. Kıdem tazminatından farklı olarak giydirilmiş ücret değil çıplak brüt ücret esas alınır.
Yıllık izin ücreti = Çıplak brüt günlük ücret × Kullandırılmayan izin gün sayısı
İzin günlerinin tespitinde işverenin tuttuğu izin kayıtları birincil delildir. Kayıt yoksa tanık beyanları ve fiili duruma ilişkin diğer deliller kullanılır.
İşe İade Davasında Tazminat Hesabı
Boşta Geçen Süre Ücreti
İşe iade kararı kesinleşip işçi işe başlatılmadığında ya da başlatılmak istenmediğinde fesih tarihinden işe başlanılacak tarihe kadar geçen süre için ödenir. Azami 4 ayla sınırlıdır.
Boşta geçen süre ücreti = Giydirilmiş brüt aylık ücret × Boşta geçen ay (azami 4)
İşe Başlatmama Tazminatı
Kıdeme göre belirlenen asgari tazminat miktarları:
| Kıdem | Tazminat |
|---|---|
| 6 ay – 5 yıl | 4 aylık brüt ücret |
| 5 yıl – 15 yıl | 5 aylık brüt ücret |
| 15 yıldan fazla | 6 aylık brüt ücret |
| Sendikal fesih | 1 yıllık brüt ücret (alt sınır) |
Bu miktarlar yasal asgari sınırlardır; mahkeme somut koşullara göre daha yüksek tazminata hükmedebilir. Arabuluculukta ya da dava aşamasında taraflar daha yüksek miktarda serbestçe anlaşabilir.
İş Kazası Tazminatı Hesabı
İş kazası tazminatı hesabı en teknik ve en karmaşık hesaplama sürecidir. Aktüer bilirkişisi TBK’nın tam tazmin ilkesine dayanarak şu unsurları hesaplar:
Geçici İş Göremezlik Tazminatı
Kaza sonrası iyileşme sürecinde çalışamamaktan doğan gelir kaybıdır. Kazadan maluliyet tespitine kadar geçen süredeki kayıp ücret üzerinden hesaplanır.
Sürekli İş Göremezlik Tazminatı
Kalıcı maluliyet söz konusuysa yaşam boyu devam edecek gelir kaybı hesaplanır. Hesap şu unsurları kapsar:
Gerçek ücret: SGK prim matrahı değil, fiilen alınan ücret esas alınır.
Maluliyet oranı: Hekim bilirkişinin belirlediği iş göremezlik yüzdesi.
Bakiye ömür: TRH 2010 Yaşam Tablosu kullanılarak kalan tahmini yaşam süresi hesaplanır.
Aktif–pasif dönem ayrımı: İşçinin çalışabileceği süre (aktif dönem) ve emekliye ayrıldıktan sonraki dönem (pasif dönem) ayrı ayrı hesaplanır; pasif dönem için daha düşük oran uygulanır.
Kusur oranı: İşverenin belirlenen kusur payı tazminata yansıtılır. Tam kusur işverene aitse tazminatın tamamı; kısmi kusur söz konusuysa oransal kısım hüküm altına alınır.
SGK mahsubu: SGK’nın bağladığı sürekli iş göremezlik gelirinin peşin sermaye değeri hesaplanan tazminattan düşülür. Net tazminat bu mahsuptan sonra kalan tutardır.
Manevi Tazminat
Manevi tazminat miktarı bilirkişi tarafından değil hâkim tarafından takdiren belirlenir. Yargıtay’ın bu konudaki içtihadına göre manevi tazminat; zararın ağırlığı, işverenin kusur derecesi, tarafların ekonomik durumu ve olayın kamuoyundaki yansıması gözetilerek belirlenir. Ne sembolik bir rakam olmalı ne de zenginleşmeye yol açacak kadar yüksek tutulmalıdır.
Destekten Yoksun Kalma Tazminatı
Ölümlü iş kazasında hak sahiplerinin tazminatı şu formülle hesaplanır:
Ölen işçinin gelirinin hak sahiplerine aktardığı kısım → Her hak sahibinin bakiye ömrü → SGK ölüm geliri mahsubu → Kusur oranı uygulaması
Bu hesapta her hak sahibi için ayrı hesap yapılır; küçük çocukların bakiye ömrünün uzunluğu tazminatı önemli ölçüde artırır.
Faiz: Hesabın Ayrılmaz Parçası
Tazminat miktarına ek olarak faiz hesabı da bilirkişi tarafından ya da hâkim tarafından yapılır. Faiz türü ve başlangıç tarihi dava türüne göre değişir:
| Tazminat Türü | Faiz Başlangıcı | Faiz Türü |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | Fesih tarihi | En yüksek mevduat faizi |
| İhbar tazminatı | Dava tarihi | Yasal faiz |
| Fazla mesai | Dava tarihi | Yasal faiz |
| Yıllık izin | Fesih tarihi | Yasal faiz |
| İş kazası tazminatı | Kaza tarihi | Yasal faiz |
Kıdem tazminatında uygulanan en yüksek mevduat faizi diğer alacaklara kıyasla çok daha yüksek olduğundan uzun süren davalarda faiz tutarı ana alacağa yakın seviyelere ulaşabilir.
Bilirkişi Raporuna İtiraz
Bilirkişi raporu tazminat miktarını doğrudan belirlediğinden bu rapora itiraz hakkı son derece değerlidir. Raporun mahkemeye sunulmasından itibaren tarafların itiraz için sınırlı süresi bulunur.
İtirazda öne sürülebilecek başlıca argümanlar şunlardır: gerçek ücretin yanlış belirlenmesi, giydirilmiş ücrete dahil edilmemesi gereken kalemlerin eklenmesi ya da edilmesi gereken kalemlerin çıkarılması, maluliyet oranına itiraz, kusur oranına itiraz, yaşam tablosunun yanlış uygulanması ve SGK mahsup hesabındaki hatalar.
Bilirkişi itirazlarının somut ve teknik dayanakla desteklenmesi; “rapora katılmıyorum” düzeyindeki genel itirazlar reddedilirken hesap hatasını gösteren itirazlar mahkemece dikkate alınır.
Sıkça Sorulan Sorular
Bordromdaki maaş gerçek maaşımdan düşük; tazminat nasıl hesaplanır?
Gerçek ücretin bordrodan yüksek olduğunu banka ödemeleri, tanık beyanları ya da sektör emsaliyle kanıtlarsanız mahkeme gerçek ücret üzerinden hesap yapar. Bordro tutarı bağlayıcı değildir; fiili ödeme esas alınır.
Bilirkişi raporu aleyhime çıktı; ne yapabilirim?
Raporu aldıktan sonra itiraz süresinde teknik itirazlarınızı mahkemeye sunabilirsiniz. Hâkim itirazı haklı bulursa ek rapor ya da yeni bilirkişi ataması yapabilir. İtirazınızın hesap hatalarına dayanan somut argümanlar içermesi gerekir.
Tazminat kararı çıktı ama işveren ödemiyor; ne yapabilirim?
Mahkeme kararına dayanarak icra takibi başlatabilirsiniz. İşverenin banka hesapları, alacakları ve taşınmaz varlıkları haczedilebilir. Karar kesinleşmeden de icra takibi başlatılabilir; ancak işveren itiraz ederse icra durur.
Sonuç
İş mahkemesinde tazminat hesabı; gerçek ücretin tespiti, doğru alacak kalemlerinin belirlenmesi, bilirkişi raporunun doğru verilerle hazırlanması ve faiz hesabının eksiksiz yapılmasına dayanır. Ücretin eksik belirlenmesi, bir alacak kaleminin atlanması ya da bilirkişi raporundaki teknik hatanın itiraz edilmeden geçiştirilmesi doğrudan mali hak kaybına dönüşür. Bu nedenle tazminat hesabının her aşamasını yakından takip etmek ve teknik konularda uzman desteği almak, hakkınızı eksiksiz almanın temel koşuludur.
Av. Ali Selim İstanbul Barosu No: 50387 İstanbul, Ataşehir, Beykoz, Kadıköy, Kartal, Maltepe, Pendik, Sancaktepe, Sultanbeyli, Tuzla, Ümraniye ve Gebze başta olmak üzere tüm İstanbul’da iş hukuku danışmanlığı ve dava takibi
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki mütalaa niteliği taşımamaktadır.