Sendika üyeliğiniz ya da sendikal faaliyetleriniz nedeniyle işten çıkarıldığınızı düşünüyorsunuz ve sendikal tazminat talep etmek istiyorsunuz. Ancak ne kadar süreniz olduğunu bilmiyorsunuz. Ya da bu davayı araştırırken “sendikal tazminatta zamanaşımı mı, hak düşürücü süre mi uygulanır?” sorusuna takıldınız. Bu yazıda sendikal tazminat talebinin süre kurallarını, başlangıç noktalarını ve işe iade davasıyla birlikte yürütüldüğünde ortaya çıkan kritik süre farklarını açıklıyorum.
Sendikal Tazminatta Uygulanan Süre: 5 Yıllık Zamanaşımı
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 25. maddesi sendikal tazminatı düzenlemektedir. Kanunda bu tazminata özgü ayrı bir zamanaşımı süresi öngörülmemiştir. Bu durumda genel hükümler devreye girer.
Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre sendikal tazminat alacağı; işçilik alacağı niteliğinde olduğundan 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Bu süre 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 15. maddesi ve 4857 sayılı İş Kanunu’nun ek 3. maddesiyle düzenlenen genel işçilik alacağı zamanaşımı çerçevesinde değerlendirilir.
Nitelik: Zamanaşımı. Hak düşürücü süre değildir. Karşı tarafın itiraz etmesi gerekir; mahkeme kendiliğinden uygulamaz.
Süre: 5 yıl.
Başlangıç: Fesih tarihinden itibaren.
Başlangıç Tarihi: Fesih mi, Tebliğ mi?
5 yıllık sürenin başlangıç noktası iş sözleşmesinin sona erdiği tarihtir. Fesih bildiriminin yapıldığı ya da iş sözleşmesinin fiilen sona erdiği gün zamanaşımı başlar.
Şu ayrıma dikkat etmek gerekir:
İhbar öneli kullandırıldıysa: Fesih bildirimi yapılmış ancak ihbar öneli sürüyor olabilir. İş sözleşmesi önelin bitişiyle sona erdiğinden zamanaşımı önelin bittiği tarihten başlar; fesih bildiriminin yapıldığı tarihten değil.
Peşin ödeme yapıldıysa: İhbar tazminatı peşin ödenip iş sözleşmesi derhal feshedildiyse zamanaşımı fesih ve ödeme tarihinden başlar.
Sözlü fesihlerde: İşverenin sözlü olarak fesih iradesini açıkladığı tarihin tespiti önem taşır. Yargıtay, iş sözleşmesinin fiilen sona erdiği tarihi esas almaktadır.
İşe İade ile Birlikte Talep Edildiğinde Süre Nasıl İşler?
Sendikal tazminat en sık işe iade talebiyle birlikte ileri sürülür. Bu birliktelik süre açısından kritik bir farklılık yaratır.
İşe iade için: Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 aylık hak düşürücü süre içinde arabuluculuğa başvurulması zorunludur. Bu süre hak düşürücüdür; 1 ay içinde başvurulmazsa işe iade hakkı tamamen yok olur.
Sendikal tazminat için: Fesih tarihinden itibaren 5 yıllık zamanaşımı geçerlidir. Mahkeme bu süreyi re’sen uygulamaz; işverenin itiraz etmesi gerekir.
Kritik sonuç: 1 aylık işe iade süresi geçirilse bile sendikal tazminat talebi 5 yıl boyunca varlığını korur. Ancak işe iade hakkı yitirildiğinden bu durumda yalnızca sendikal tazminat — ve varsa diğer işçilik alacakları — talep edilebilir.
Bu tabloyu somutlaştıralım:
Örnek: Kemal, 15 Ocak’ta sendika üyeliği nedeniyle işten çıkarıldı. Arabuluculuğa başvurma süresini kaçırdı; ancak 6 ay sonra bir avukata danıştı.
- İşe iade hakkı: Yok. 1 aylık hak düşürücü süre dolmuştur.
- Sendikal tazminat: Hâlâ talep edilebilir. 5 yıllık süre devam etmektedir.
- Kıdem ve ihbar tazminatı: Hâlâ talep edilebilir. 5 yıllık süre devam etmektedir.
İş Güvencesi Kapsamı Dışındaki İşçilerde Zamanaşımı
Sendikal tazminatın en önemli özelliklerinden biri iş güvencesi koşullarından — 30 işçi şartı ve 6 aylık kıdem — bağımsız olmasıdır. Bu nedenle işe iade hakkı hiç doğmayan işçiler de sendikal tazminat talep edebilir.
Bu işçiler açısından zamanaşımı şu şekilde işler:
5 işçinin çalıştığı küçük bir işyerinde sendika üyeliği nedeniyle işten çıkarılan işçi, işe iade hakkına sahip değildir. Ancak sendikal tazminat için 5 yıllık zamanaşımı fesih tarihinden itibaren işlemeye başlar; bu süre içinde her zaman dava açılabilir.
Kıdemi 3 ay olan bir işçi sendikal nedene dayalı fesihte yine işe iade hakkına sahip değildir; ancak sendikal tazminat talebi 5 yıl boyunca açık kalır.
Zamanaşımını Durduran Hal: Arabuluculuk
7036 sayılı İMK m. 3 uyarınca arabuluculuğa başvurulmasıyla birlikte zamanaşımı durur. Arabuluculuk son tutanağının düzenlendiği tarihe kadar süre işlemez; ardından kalan süre kaldığı yerden devam eder.
Bu kural sendikal tazminat için de geçerlidir. Arabuluculuk başvurusu yapıldığında hem işe iade hem de sendikal tazminat için zamanaşımı ve hak düşürücü süre aynı anda durur.
Pratikte önemi şudur: Sendikal tazminat zamanaşımı süresi dolmak üzereyken arabuluculuğa başvurulması süreyi dondurur. Arabuluculuk süreci boyunca — azami 4 hafta — süre işlemez.
Zamanaşımını Kesen Haller
Aşağıdaki durumlar sendikal tazminat alacağında zamanaşımını keser; süre sıfırdan yeniden başlar:
Dava açılması: Mahkemeye başvurulmasıyla zamanaşımı kesilir.
İcra takibi başlatılması: Alacak için icra takibi başlatılması zamanaşımını keser.
Alacağın yazılı tanınması: İşverenin sendikal tazminat borcunu yazılı olarak kabul etmesi süreyi sıfırlar.
Kısmi ödeme: İşverenin alacağın bir kısmını ödemesi kalan tutar için zamanaşımını keser.
Zamanaşımı İtirazı: İşveren Ne Zaman İleri Sürmeli?
Sendikal tazminat alacağında zamanaşımı hak düşürücü süre değil, itiraz niteliğindedir. Yani mahkeme bu süreyi kendiliğinden uygulamaz; işverenin usulüne uygun biçimde zamanaşımı itirazında bulunması şarttır.
İşveren zamanaşımı itirazını cevap dilekçesinde bildirmek zorundadır. Sonradan yapılan ya da sözlü olarak ileri sürülen itiraz usule aykırı olduğu gerekçesiyle reddedilebilir.
İşçi açısından bu kural şu anlama gelir: 5 yıl dolmuş olsa dahi işveren zamanaşımı itirazında bulunmazsa yargılama esastan devam eder. Bu teknik bir olasılıktır; ancak işverenin avukatının bu itirazı yapmaması son derece nadir bir durumdur.
Sendikal Tazminat Miktarı ve Zamanaşımının Pratik Önemi
Sendikal tazminata hak kazanılan durumlarda ödenen miktar işçinin 1 yıllık ücreti olup bu yasal alt sınırdır. Yüksek ücretli pozisyonlarda ya da uzun kıdemli işçilerde bu tutar son derece yüksek rakamlara ulaşabilir.
Bu yüksek tazminat miktarı, zamanaşımının önemini daha da artırır. 5 yıllık süre içinde kalmak yalnızca hakkın varlığını değil, yüksek tazminat tutarının tahsilini de güvence altına alır. Gecikme ise faiz kaybına yol açar.
Faiz başlangıcı: Sendikal tazminatta faiz dava tarihinden itibaren yasal faiz olarak işler. Kıdem tazminatındaki gibi fesih tarihinden başlamaz. Bu nedenle erken dava açmak faiz birikimi açısından da önemlidir.
Sendikal Tazminat ile Diğer Alacakların Zamanaşımı Karşılaştırması
| Alacak Türü | Süre | Nitelik | Başlangıç | Faiz Başlangıcı |
|---|---|---|---|---|
| Sendikal tazminat | 5 yıl | Zamanaşımı | Fesih tarihi | Dava tarihi |
| Kıdem tazminatı | 5 yıl | Zamanaşımı | Fesih tarihi | Fesih tarihi |
| İhbar tazminatı | 5 yıl | Zamanaşımı | Fesih tarihi | Dava tarihi |
| İşe iade başvurusu | 1 ay | Hak düşürücü | Fesih tebliği | — |
| Kötüniyet tazminatı | 5 yıl | Zamanaşımı | Fesih tarihi | Dava tarihi |
| Ayrımcılık tazminatı | 5 yıl | Zamanaşımı | Fesih tarihi | Dava tarihi |
Birlikte Talep Edilemeyen Alacaklar: Zamanaşımı Hesabı Değişir mi?
Yargıtay HGK içtihadına göre sendikal tazminat ile kötüniyet tazminatı ve ayrımcılık tazminatı aynı anda hüküm altına alınamaz; mahkeme ikisinden birini tercih eder.
Bu kural zamanaşımı hesabını etkilemez; her üç tazminat için de 5 yıllık süre fesih tarihinden başlar. Mahkemenin yalnızca birine hükmetmesi zamanaşımının nasıl hesaplandığını değiştirmez; sadece hangi tazminatın ödeneceğini etkiler.
Dava dilekçesinde her üç tazminatı birlikte talep etmek mümkündür; mahkeme en yüksek olanına ya da koşulları en güçlü karşılanana hükmeder.
Sıkça Sorulan Sorular
Sendika üyeliğim nedeniyle 3 yıl önce işten çıkarıldım; sendikal tazminat talep edebilir miyim?
Evet. 5 yıllık zamanaşımı dolmamıştır. Önce arabuluculuğa başvurmanız, anlaşma sağlanamazsa dava açmanız gerekir. İşe iade için 1 aylık süre çoktan dolmuştur; ancak sendikal tazminat talebi hâlâ geçerlidir.
İşe iade süresini kaçırdım; sadece sendikal tazminat davası açabilir miyim?
Evet. İşe iade hakkı ve sendikal tazminat birbirinden bağımsız haklardır. İşe iade için 1 aylık hak düşürücü süre dolmuş olsa dahi sendikal tazminat için 5 yıllık süre devam etmektedir. Yalnızca sendikal tazminat ve diğer işçilik alacaklarını talep ederek dava açabilirsiniz.
Sendikal tazminatta faiz ne zaman başlar?
Dava tarihinden itibaren yasal faiz işler. Kıdem tazminatından farklı olarak fesih tarihinden faiz talep edilemez. Bu nedenle erken dava açmak hem zamanaşımı hem de faiz açısından avantajlıdır.
İşveren cevap dilekçesinde zamanaşımı itirazında bulunmadı; bu benim lehime işler mi?
Teknik olarak evet. Zamanaşımı itiraz niteliğinde olduğundan işverenin bunu cevap dilekçesinde ileri sürmemesi halinde mahkeme kendiliğinden uygulamaz. Ancak bu durumun gerçekleşmesi son derece nadirdir; işveren avukatının bu itirazı atlaması beklenemez.
Sonuç
Sendikal tazminatta 5 yıllık zamanaşımı fesih tarihinden itibaren işler. Bu süre hak düşürücü değil zamanaşımı niteliğinde olduğundan mahkeme re’sen uygulamaz; işverenin itiraz etmesi gerekir. İşe iade davasıyla birlikte talep edildiğinde işe iade için 1 aylık hak düşürücü sürenin geçirilmesi sendikal tazminat talebini ortadan kaldırmaz; bu hak 5 yıl boyunca varlığını korur. Faiz dava tarihinden işlediğinden erken harekete geçmek hem hakkı güvence altına alır hem de faiz kaybını önler.
Av. Ali Selim İstanbul Barosu No: 50387 İstanbul, Ataşehir, Beykoz, Kadıköy, Kartal, Maltepe, Pendik, Sancaktepe, Sultanbeyli, Tuzla, Ümraniye ve Gebze başta olmak üzere tüm İstanbul’da iş hukuku danışmanlığı ve dava takibi
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki mütalaa niteliği taşımamaktadır.